Government of Nepal Logo
नेपाल सरकार
गृह मन्त्रालय

जिल्ला प्रशासन कार्यालय, हुम्ला

सिमकाेट, हुम्ला

Visit Nepal 2020 - Ministry of Home Affairs

 १.१   जिल्ला परिचय

कर्णाली प्रदेश अन्तर्गत पर्ने हुम्ला जिल्ला भौगोलिक हिसाबले नेपालको अति दुर्गम हिमाली क्षेत्र हो । क्षेत्रफलको हिसावले नेपालको दोश्रो ठूलो र जनघनत्वको हिसावले सबभन्दा कम जनघनत्वको दोश्रो श्रेणीमा यो जिल्ला पर्दछ । यस जिल्लाको मानव विकास सूचाकाङ्क ०.४३२  छ जुन नेपालका अतिकम मानव विकास सूचाकाङ्क भएका पाँच जिल्लभित्र पर्दछ । राष्ट्रिय सडक सञ्जालमा जोडिन नसकेको नेपालको एक मात्र यस जिल्लामा उपलब्ध श्रोत साधनलाई प्रभावकारी ढंगले उपयोग गर्न सकिएको खण्डमा यस क्षेत्रको आर्थिक सामाजिक विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने देखिन्छ ।

जिल्लाको सदरमुकाम सिमकोट रहेको छ । सदरमुकामलाई तिब्बतको सिमासँग सडक यातायातले जोड्ने प्रयास गरिएको छ भने नेपालको अन्य ठाउँबाट यस जिल्लामा पुग्ने साधन भनेको नेपालगञ्ज सिमकोट तथा सुर्खेत सिमकोटको हवाई मार्ग मात्र हो । जिल्लाको जिविकोपार्जनको प्रमुख आधार खेतिपाती र पशुपालन रहेको छ । बहुमुल्य जडिबुटी‚ कोदो‚ फापर‚ चिनो‚ उवा जिल्लाको प्रमुख बाली हुन् । सडक लगायत अन्य भौतिक पूर्वाधारको विकास गर्न सकिएको खण्डमा पर्यटनको समेत प्रचुर संभावना रहेको छ ।

१.२ प्रशासनिक तथा राजनीतिक विभाजन

भौगोलिक अवस्थिति हेर्दा हुम्ला जिल्ला २९º ३५'' देखि ३०º ५७'' उत्तरी अक्षांश र ८१º १८'' देखि ८२º १०'' मिनेट पूर्वी देशान्तर सम्म फैलिएको छ । कूल ५,६५५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको यो जिल्ला डोल्पा पछिको दोश्रो ठूलो क्षेत्रफल भएको जिल्ला हो । हुम्ला समुद्र सतहबाट १,५२४ मिटर देखि ७,३३७ मिटरमा उचाइमा अवस्थित रहेको छ । यस जिल्लाको पूर्वमा मुगु, दक्षिणमा बाजुरा र मुगु, उत्तरमा चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बत र पश्चिममा बझाङ्ग र चिनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बत पर्दछन् । भौगोलिक क्षेत्र र बनौटको हिसावले हेर्दा यस जिल्लालाई उच्च हिमाली क्षेत्र, उच्च पहाडी क्षेत्र र पहाडी तथा नदीको बेसी क्षेत्र गरी ३ भागमा बाँडिएको छ ।

प्रशासनिक हिसावले हेर्दा हुम्ला जिल्ला कर्णाली प्रदेशमा पर्दछ । सात गाउँपालिकामा विभाजित हुम्ला जिल्लामा संघीय निर्वाचन प्रणाली अनुसार एक र प्रदेश निर्वाचन क्षेत्र अन्तर्गत २ वटा निर्वाचन क्षेत्र रहेको छ । यस जिल्लाको सदरमुकाम सिमकोट हो जुन समुद्र सतह देखि २९४५ मिटर उचाईमा अवस्थित छ । हुम्ला जिल्लाको राजनीतिक तथा प्रशासनिक विवरण तलको तालिका मा प्रस्तुत गरिएको छ ।

 

कर्णाली प्रदेश                        गाउँपालिका संख्या : ७                         निर्वाचन क्षेत्र : १

क्र.सं.

स्थानीय तहको नाम

वडा संख्या

महिला

पुरुष

जम्मा

अदानचुली गाउँपालिका

३५७५

३५६५

७१४०

खार्पुनाथ गाउँपालिका

३०४५

३०००

६०४५

चंखेली  गाउँपालिका

२७२९

२८१२

५५४१

ताँजाकोट गाउँपालिका

३०१६

२९६०

५९७६

नाम्खा गाउँपालिका

२११३

२१३७

४२५०

सर्केगाड गाउँपालिका

४८९१

४९७७

९८६८

सिमकोट गाउँपालिका

५६५६

६३८२

१२०३८

जम्मा

४४

२५०२५

२५८३३

५०८५८

 

.३ धार्मिक‚ सामाजिक अवस्था

जातिगत हिसाबमा हेर्दा यस जिल्लाको माथिल्लो भेगमा भोटे जाति र तल्लो भागमा क्षेत्री र ठकुरी जातिको बाहुल्यता रहेको भए पनि ब्राह्मण दलित लगायतको बस्ती रहेको छ । भोटे जातिहरुको प्रमुख धर्म बौद्ध रहेको छ भने अन्य जातिहरु हिन्दु धर्ममा विश्वास राख्दछन् ।  जिल्लाको अन्य सामाजिक‚ धार्मिक तथा भौगोलिक अवस्था देहाय बमोजिम रहेको छ:-

जनसंख्या (राष्ट्रिय जनगणना २०६८ सालको तथ्याङ्क अनुसार) :

कुल जनसंख्या  : ५०,८५८

पुरुष : २५,८३३                             

महिला : २५,०२५

कुल परिवार संख्या : ७,७३५

‌औषत परिवार संख्या : ५.८%

जनसंख्या बृद्धिदर : १.९९%

जनघनत्व प्रतिवर्ग कि.मि. : ७.२

धर्म-भाषा अनुसार जनसंख्याको वितरण :

हिन्दु : ७८.२%                  मातृभाषा (नेपाली, हुम्ली खाम) : ८४.३८%

बौद्द्ध २०.२%                  लामा (खाम) : १५.३२%

अन्य : १.६%                   अन्य : ०.३४%

जातीय विवरण :

ब्राह्मण : ६.०२%               क्षेत्री : ३८.७%

ठकुरी : १८.२%                भोटे लामा : २४.०४%

दलित : ८.४%                  तामाङ्ग लामा : २.३४%

अन्य : २.३४%

जिल्लाका प्रमुख नदीहरु :

कर्णाली, चुवाखोला, गल्फुगाड, गोठी खोला, हनुमानेखोला, कारङ्गखोला, टाक्चीखोला, कवाडीखोला, हिल्दुङ्गखोला,  टाकेखोला, कुमुचीयाखोला, लुरुप्याखोला, हेप्काखोला, डोजाम खोला ।

धार्मिक, एतिहासिक एवं पर्यटकीय स्थलहरु :

खार्पुनाथ मन्दिर, रिन्चेलिङ्ग गुम्बा, लिमि उपत्यका, रलिङ्ग गुम्बा, याल्वाङ गुम्बा, तिब्बतको मानसरोवर र कैलाश पर्वत पुग्ने प्रमुख मार्ग, कर्णाली जलविहार, पञ्चमुखी, दुधकुण्ड, गोरख खाङ हिमाल (वि.सं. २०७१ बाट खुला गरिएको) , तातोपानीका मुहानहरु ।